پژوهش های راهبردی سیاست

چکیده چکیده پژوهش حاضر در بستر نوظهور جامعه‌شناسی احساسات، با بررسی رهبری امام خمینی (ره) در طول جنگ تحمیلی، برای پاسخ‌گویی به این پرسش نگاشته شده است که امام (ره) چگونه در خلال این جنگ به مدیریت و راهبری احساسات توده‌های مردم و نیروهای مسلح جهت بسیج تدافعی مبادرت ‌ورزید. نوشتۀ حاضر با کاربست روش تحلیل محتوای کیفی نوشته‌ها و سخنان امام، این فرض را مبنای پاسخ‌گویی به پرسش قرار می‌دهد که امام بر اساس رویکردهایی چون الهی دانستن جامعه نوبنیاد، امید به بهره‌مندی از امداد غیبی، خوف انگیزی مثبت، نعمت پنداری جنگ، محتوم انگاری پیروزی، شباهت نمایی با عاشورای حسینی و صدر اسلام به آزادسازی احساسی/ شناختی و متراکم‌سازی انرژی‌های شورانگیز احساسی چون حس مسئولیت، مهم و شهره‌شدن، قدرتمندی، توانایی و غرور، امید و اطمینان خاطر، هویت، تعهد و همبستگی جمعی، انتقام‌گیری، خشم و نفرت‌انگیزی مضاعف دامن ‌زد و بدین‌سان آنان را به کنش جمعی تدافعی در مقابل رژیم بعثی و درنهایت کسب پیروزی غیورانه رهنمون شد.

چکیده چکیده در این پژوهش جنبۀ کمتر شناخته شدۀ حیات ملک‌الشعرا  محمد تقی بهار در قلمرو سیاست و تحزب، بررسی و صرفاً به زندگی سیاسی و حزبی او و آرا و اندیشه‌های وی در این زمینه پرداخته شده است. عضویت فعال و رهبری شاخص بهار در احزاب دموکرات عصر مشروطه، دموکرات ایران دهۀ بیست (به زعامت قوام‌السلطنه)، دو حزب کوچکتر آزادی (مربوط به قوام و ارسنجانی)، نمایندگی وی در ادوار سوم تا ششم و پانزدهم مجلس شورای ملی، وزارت فرهنگ او در کابینۀ ائتلافی احمد قوام و دیگر کنش‌های سیاسی و حزبی بهار، بررسی و نظریه سیاسی وی از خلال آرا و مواضع او تبیین شده است. بر این اساس، نظریۀ سیاسی بهار که چارچوب تئوریک این مقاله کشف و استنتاج آن است، واقع‌گرایی سیاسی و تمرکز توجه بر مصالح و منافع ملی بود که در هر دو عرصۀ اندیشه و عمل سیاسی وی تبلور می‌یافت.

چکیده موضوع نوشتار، مطالعۀ تأثیر سایبر دیپلماسی امریکا بر دیدگاه کاربران ایرانی فضای مجازی (مطالعه موردی: سایت رادیو فردا) است. دولت امریکا در تلاش است با اجرای برنامه­های فرهنگی، اجتماعی و آموزشی در قالب دیپلماسی عمومی اهداف سیاست خارجی خود را بقبولاند. با ایجاد اینترنت، استفاده از آن در دستورکار دولت امریکا قرار گرفت و از آن باعنوان سایبردیپلماسی یاد شد. وزارت خارجۀ امریکا طرح­هایی را در حوزۀ سایبردیپلماسی با هدف تأثیرگذاری بر اذهان ایرانیان و از جمله ایجاد سایت رادیو فردا به اجرا درآورده است. سوال اصلی پژوهش این است: استفاده از سایت رادیو فردا چه تأثیری بر دیدگاه کاربران ایرانی فضای مجازی داشته است؟ برای پاسخ به این پرسش از روش تحلیل محتوای کیفی سایت­ رادیو فردا و ارسال پرسشنامه برای کاربران اینترنت، استفاده شد. فرضیه آن است که کاربران سایت ‌رادیو فردا، بیشتر تحت تأثیر پیام‌های سایبر دیپلماسی امریکا بوده­اند و این باعث ایجاد نگرش منفی نسبت به جامعۀ ایران در آنان شده است.

چکیده اسلام سیاسی یکی از مهم‌ترین و تأثیر­گذارترین گفتمان‌های موجود در خاورمیانه و جهان اسلام است و حتی نقش­آفرینی آن در سطح جهانی نیز قابل توجه است. طی یک قرن اخیر هرگاه تقاضاهای اجتماعی و سیاسی در خاورمیانه و جهان اسلام به حد بحرانی رسید، این گفتمان به‌عنوان بدیلی قدرتمند در عرصۀ اجتماعی، سیاسی و امنیتی ظاهر شده و نقش­آفرینی کرده است. البته در خوانش سکولار و غربی، این نقش­آفرینی به دلیل تقابل با نظم و ساختار نظام بین‌الملل، همواره تنازع­آمیز و خشونت‌بار بوده است. لذا برخی محققان، سلبی بودن، نفی‌آمیز بودن، واکنشی بودن، برهم زننده بودن نظم منطقه‌ای و جهانی را از ویژگی‌های بارز این گفتمان می‌دانند. اما بازخوانی مفروضات معرفتی این گفتمان نشان می‌دهد فهم و درک نشأت گرفته از خوانش سکولار، برداشتی جامع و دقیق از اسلام سیاسی ارائه نمی­دهد و همین امر مشکلاتی را در مواجهه با آن ایجاد می‌کند. در این تحقیق سعی شده با صورت‌بندی این گفتمان در نظام بین‌الملل و خاورمیانه ذیل سه مؤلفۀ اصلی شکل دهنده آن شامل: «مؤلفه‌های تاریخی، هویتی و معرفتی»، به این سؤال پاسخ دهیم که گفتمان اسلام سیاسی ذیل چه مفروضات معرفتی در نظام سیاسی – اجتماعی و بین‌الملل عمل می‌کند

چکیده از زمان آغاز بحران سوریه درسال 2011 تاکنون بسیاری این بحران را ناشی از توطئه‌ای می­­دانند که از خارج از این کشور و به‌وسیلۀ امریکا و انگلیس و متحدان منطقه­ای آن­ها؛ یعنی اسرائیل و عربستان برنامه­ریزی و اجرا شده است. اما علی­رغم هدایت بحران از خارج، وجود برخی شکاف­های اجتماعی در جامعۀ سوریه مانند: شکاف­های قومی ومذهبی که در قالب تعارض­های درون گروهی شیعه- سنی و برون گروهی کردی– عربی بروز نموده بود، نیز بر افزایش دامنه بحران و رشد سریع­تر گروه­های رادیکال تأثیر گذاشته است. پرسش اصلی پژوهش عبارت است از اینکه شکاف­های اجتماعی موجود در کشور سوریه بویژه شکاف­های قومی و مذهبی چه تأثیری در شکل‌گیری و رشد افراط‌گرایی در این کشور داشته است؟ فرضیه مقاله این است که  به نظر می­رسد وجود دو شکاف عمدۀ قومی و مذهبی در کشور سوریه و نا توانایی دولت در مدیریت دخالت­های گستردۀ خارجی باعث بالارفتن شدید سطح تعارض­ها و نارضایتی­­های اجتماعی در این کشور شده است. لذا با آغاز بحران در سال 2011 و پس از هجوم گسترده شورشیان خارجی به سوریه، شکاف­های قومی و مذهبی نیز بشدت فعال شده است و بر رشد و قدرت­گیری گروه­های افراطی تأثیر زیادی گذاشته است.

چکیده مسئلۀ فلسطین یکی از موضوعات چالش برانگیز در سیاست خارجی مصر است که اهمیت آن بسته به عوامل داخلی و خارجی در سیاست خارجی این کشور متغیر بوده است. به طور کلی، رفتار سیاست خارجی مصر در حوزۀ مسئلۀ فلسطین و اسرائیل، از یک سو ناشی از تحولات محیط خارجی به ویژه نقش‌آفرینی ایالات متحده و اسرائیل و از سویی دیگر تحت تأثیر عوامل داخلی از جمله نقش رهبران و نحوۀ تلقی آن­ها از نقش ملی خود و نقش­آفرینی گروه‌های داخلی از جمله اسلام گرایان بوده است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به دنبال پاسخگویی به این سئوال است که پس از پیمان کمپ دیوید و به طور مشخص روی کار آمدن حسنی مبارک، مهم­ترین عامل شکل‌دهی به سیاست خارجی مصر در قبال فلسطین چه بوده است. استدلال مقاله این است که وابستگی اقتصادی و نظامی مصر به ایالات متحده از یک سو و موقعیت استراتژیک مصر در تأمین امنیت اسرائیل از سویی دیگر موجب شد تا پس از پیمان کمپ دیوید و شناسایی اسرائیل، نقش‌آفرینی عوامل خارجی در شکل‌دهی به سیاست خارجی مصر در قبال مسئلۀ فلسطین پررنگ‌تر شود. 

چکیده  قبل از پیدایش «داعش»، این باور وجود داشت که خطر «نوسلفی‌گری» به خاورمیانه محدود می­شود؛ اما با تصاعد بحران تکفیری­گری و سرایت آن به دیگر مناطق جهان، مشخص شدامنیت بین­المللی را نیز تهدید می­کند. پس از خاورمیانه، اروپا دومین منطقه­ای است که با خطر نوسلفی‌گری مواجه شده­ است. شکل­گیری و توسیع پدیدۀ تکفیری­گری و پیوستن جوانان اروپایی به جریان­های نوسلفی در اروپا، مسئلۀ­ علمی این پژوهش است و از معبر این سؤال که چگونه طیف گسترده­ای از جوانان اروپایی جذب گروه‌های نوسلفی می­شوند و این پدیده چه پیامدهای امنیتی دارد، بررسی و براساس نظریۀ «مانوئل کاستلز» دربارۀ هویت پاسخ داده­شده­است. به نظر می­رسد روند «هویت‌سازی پروژه­ای» در اروپا، نتوانسته به هم­گرایی و جذب مسلمانان در این قاره منجر شود و با انزوا و بحران حاشیه­ای شدن، در آن­ها «هویت مقاومت» ایجادکرده است. دگردیسی در بنیان­های اندیشه­ای سلفی­گری سنتی به تبع آن تغییر در سازماندهی عملیاتی که با پیدایش امکانات نوین ارتباطی و شبکه‌ای شدن همراه شده، منجر به پیدایش جنبش­های جدید اجتماعی تکفیری شده که بدون مرکزیت عمل کرده و به اساسی‌ترین تهدید امنیتی اروپا تبدیل شده ­است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی بررسی شد­ه­ است.

چکیده در دوران پس از جنگ سرد دستگاه دیپلماسی جمهوری­اسلامی ایران بخش مهمی از تلاش خود را معطوف به سیاست نگاه به شرق از طریق تقویت ائتلاف­های بین­المللی با هدف تضعیف فشارهای ساختاریعلیه خود کرده است. در دوران پسا­تحریم نیز جمهوری اسلامی ایران تلاش می‌کند تا در جهت تأمین ­بخشی از اهداف سیاسی خود، از تک قطبی شدن ساختار نظام بین­الملل جلوگیری نماید. در این میان اگر چه روابط ایران و روسیه فراز و نشیب بسیاری را تجربه کرده، با این وصف، کشور روسیه به‌عنوان یک قدرت برتر در نظام بین­الملل که شاخص­های برتری قدرت خود را در ابعاد مختلف اقتصادی، نفوذ سیاسی و نظامی ارتقا بخشیده است، مورد توجه دستگاه دیپلماسی ایران قرار گرفته تا از طریق توسعۀ همکاری با این کانون قدرت بین­المللی، بخشی از اهداف ملّی ایران در سطوح منطقه­ای و بین­المللی تأمین شود. متقابلاً ایران نیز برای روسیه یک متحد منطقه­ای مهم برای مقابلۀ با نفوذ امریکا در منطقه خاورمیانه، اسیای مرکزی و قفقاز تلقی می­شود. با توجه به این مهم، به نظر می­رسد که هدف جمهوری اسلامی ایران از گسترش مناسبات راهبردیبا روسیه، کاهش فشارهای ساختاری علیه خود باشد.