واکاوی عوامل اقتصادی- امنیتی واگرایی روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان 2000 تا 2016

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشکده حقوق و علوم سیاسی

چکیده
آذربایجان از جمله کشورهای قفقاز جنوبی است که به دلیل ویژگی‌های خاص ژئوپلتیکی و ژئواکونومیکی برای ایران از اهمیت خاصی برخوردار است. علی‌رغم وجود زمینه‌های متعدد همگرایی میان ایران و آذربایجان، بیشتر شاهد واگرایی میان دو کشور بوده‌ایم. پرسش این است که در فاصله زمانی 2000 تا 2016 چه عواملی بر واگرایی روابط ایران و آذربایجان مؤثر بوده است؟ فرضیه عبارت است از عمده عوامل موثر بر واگرایی روابط دو کشور را باید در قالب عوامل اقتصادی و امنیتی و سیاسی جست‌وجو کرد که توسط بازیگران منطقه‌ایی و فرامنطقه‌ایی به‌عنوان یک ابزار نفوذ جهت محدود کردن دامنه نفوذ ایران در منطقه و تهدید بر ضد ایران استفاده شده است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی- ‌تحلیلی و بر اساس داده‌های معتبر اسنادی و آرشیوی درصدد است عوامل واگرایی روابط دو کشور را تجزیه‌وتحلیل کند تا نشانه‌های فرصت برای سیاست خارجی ایران را از درون این تهدیدات شناسایی کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Impact of Security and Economic Factors on divergence between Iran and Republic of Azerbaijan (2000-2016)

نویسندگان English

mitra Rah nejat 1
hassan kabiri 2
1 Allameh Tabataba'i University
2 law department
چکیده English

Azerbaijan, one of south Caucasus countries, is very important for Iran because of its geopolitics and geo-economics’ features. In spite of existence convergence background between both countries, we witness divergence between them. Main question: During 2000-2016 which factors impact on divergence between Iran and Azerbaijan? Main Hypothesis: It seems economy-security-military factors are main factors that impact on divergence between two countries that regional and Trans-regional actors use them as influence tools for restriction of Iran’s influence scope in the region and threat of Iran. This article use analytical – description methods base on new data so that propose opportunities for foreign policy of Iran.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Azerbaijan
divergence Factors
Israel
United states
الف- فارسی
- دوئرتی، جیمز و رابرت فالتزگراف، (1376)، نظریه‌های متعارص در روابط بین‌الملل، ترجمه وحید بزرگی و علیرضا طیب، تهران: قومس.
- قوام، سید عبدالعلی، (1389)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل، تهران: سمت.
- قاسمی،فرهاد، (1389)، اصول روابط بین‌الملل، تهران : میزان.
- کاظمی، احمد، (1386)، امنیت در قفقاز جنوبی، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
- ________، (1385)، پان‌ترکیسم و پان‌آذریسم، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر.
- مویر، ریچارد، (1379)،درآمدی نو بر جغرافیای سیاسی، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
- میرطاهر، سید رضا وسپهریان، سهراب، (1381)، ویژگی‌های دریای خزر و نظام منطقه‌ای آن، تهران: سازمان عقیدتی‌سیاسی نیروی انتظامی.
- ملکی، عباس، (1383)، «دریای خزر و ضرورت‌های زیست‌محیطی: هماهنگی برای مقابله با مشکلات، مجموعه مقالات همایش بینالمللی آسیای مرکزی، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
- احمدی، حمید، (1388)، «ترکیه، پان‌ترکیسم و آسیای مرکزی»، مجله مطالعات اوراسیای مرکزی، سال 2، شماره 2.
- ازغندی، علیرضا و آقا علیخانی، مهدی، (1391)، «بررسی عوامل واگرایی در روابط ایران و عربستان»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 43، شماره2.
- اعظمی، هادی و دیگران، (1396)، «اهداف حضور قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در آذربایجان و تأثیر آن بر منافع ملی ایران»، ماهنامه پژوهش ملل، دوره 2، شماره 17.
- زین‌العابدین، یوسف و زهرا صابر، (1392 )، «تحلیل زمینه‌های علایق ژئوپلتیک ایران و آذربایجان و ترکمنستان با استفاده از مدل سنجش ماتریس»، ژئوپلتیک، سال9، شماره 2.  
 - عابدی، عفیفه، (1394)، «اهداف ناتو در آذربایجان»، مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، شماره 52.
- عطایی، فرهاد، (1391)، «ایران و کشورهای قفقاز جنوبی»، مطالعات اوراسیای مرکزی، سال 5، شماره 10 .
- کولایی، الهه، (1389)، «جمهوری اسلامی ایران و ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 1.
-کولایی، الهه و اصولی، قاسم، (1391)، «چگونگی تغییر روابط امنیتی‌شده ایران و جمهوری آذربایجان»، مطالعات اوراسیای مرکزی، سال 5، شماره 10.
- متقی، افشین، (1394)، «تحلیل ژئوپلیتیکی موانع شکل‌گیری هم‌گرایی در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 8، شماره 1.
- مرادی، منوچهر، (1386)، «حضور ناتو در قفقاز جنوبی»، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، سال 16، دوره 4، شماره 59، پاییز.
- نادرپور، بابک، (1382)، «رقابت ایران و ایالات متحده در منطقه خزر»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 10، شماره اول، شماره پیاپی 33.
- رشد 70درصدی روابط تجاری ایران و جمهوری اذربایجان، برگرفته از سایت اقتصاد آنلاین:
- پاسخ به معمای رژیم حقوقی خزر، ( 96/9/ 14)، برگرفته از سایت دنیای اقتصاد:
< http://donya-e-eqtesad.com >
- تحلیلی بر نفوذ داعش در آذربایجان و تهدیدات امنیتی برای ایران (1394)، برگرفته از سایت خبری‌تحلیلی حقایق قفقاز، مهر:
- پیوستن 900 شهروند اذربایجان به داعش (1396)، برگرفته از سایت خبری‌تحلیلی عصر ایران، 2مهر:
< http://www.asriran.com/fa/news/561929/ >
- علت عدم اعلان کمک ایران به آذربایجان در مسئله قره‌باغ چه بود؟، ( 17/01/1395)، برگرفته از خبرگزاری رجانیوز:
- منافع آمریکا در قفقاز و تأثیر آن بر روابط ایران با جمهوری های قفقاز جنوبی، برگرفته از سایت:
 
- پیامدهای اهداف رژیم اشغالگر قدس در منطقه قفقاز جنوبی، (5/7/95)، برگرفته از سایت خبرگزاری ایرنا:
                                                                                                                           
 
ب- انگلیسی
 
- Alexander Murinson, (2014), “Ties between Israel and Azerbaijan”, MIDEAST Security and Policy Studies I.
- Najafizadeh. M, (2013), “Ethnic Conflict and Forced Displacement: Narratives of Azeri ID Pand Refuge Women from the Nagorno-Kharabakh War”, Journal of International Womens Studies, Vol.14, No. 1.
- Pyadushkin, Maxim, (2004), arming the Caucasus: Moscow’s accidental Legacy, London, Safer world/TSAST.
- Zimnitskaya, Hanna, (2011), “James Von Geldern. Is the Caspian Sea a sea; and why does it matter? “”, Jornal of Eurasian Studies2.
-          “Azerbaijan Population 2015”, World Population Review (2015)
-           “Bilateral Relations with the Islamic Republic of Iran”, Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia (2012),
-          “Netanyahu Pays Visit to Strategically Positioned Azerbaijan”, FrontPage Mag, December 16, 2016,
< http://mfa.am/en/country-by-country/ir, Accessed on: 24/5/ 2014>
< http://worldpopulationreview.com/countries/azerbaijan-population, (Accessed on: 26/12/2015).>
< http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav052202.shtml>
< https://azertag.az/en/xeber/86467 >
< https://www.azernews.az/business/111583.html>
< https://www.azernews.az/business/115744.html >
< https://www.haaretz.com › Israel News >
<htpp://www.eurasianet.org/departments/insight/articles /pp123007.shtml>
 
-          Allnutt,  Luke, "“Iran/Azerbaijan: Faith, Oil, and Power Threaten Historic Brotherhood, Eurasia Net”, 15/03/2008
-          Azerbaijan GDP Annual Growth Rate, 2001-2017.
-           Azerbaijan, Israel discuss agricultural cooperation.18 April 2012
-          Azerbaijan, Israel discuss cooperation in Agriculture. 5 July 2017
-          Azerbaijan, Israel discuss prospects for agrarian cooperation. 06.12.2013
-          Azerbaijan’s strategic relations with the United State. 10 April 2014
-          Chkhikvadze, Vano, “The South Caucasus and the EU – Different Paths for Each Country”, European Union, November 18, 2016,
-          Cohen, Ariel. (2002) “Iran’s Intention on Caspian Issue Remain Unclear Following Azerbaijan Leaders visit Iran’s”
-Ibrahimov, Rovshanو (2014), U.S. – Azerbaijan Relations: A View from Baku, Washington: Rethink Paper.
-          Israel to help Azerbaijan grow own crops. 17 April 2017
-          Nichol, Jim, “Armenia, Azerbaijan, and Georgia: Political Development and Implication for U.S Intrests”, Congressional Research Service Reports,
-          OEC, Azerbaijan.
-          Ravid, Barak,"Netanyahu: Iran Nuclear Deal Endangers Israel. We Will Defend Ourselves", November 24.2013
-          Relation with Armenia, 30 Nov. 2016
-          Sattarov, Des Orkhan. “Military Co Operation between Israel and Azerbaijan: Challenging implications of the changing regional context”. 2 February 2017