نظام سلطه و تعارضات آن در روابط بین الملل در گفتمان مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار/ دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده
نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم بر دوپایه فکرى و ارزشى از یک سود و پایه‌ عملى (نظامى و سیاسى) از سوی دیگر بنا شد. پایه‌ نخست، ادعاى برترىِ فکرى و ارزشى غرب و تثبیت آن بر سایر ملل بود. پایه‌ دوم، مسئله‌ توانایى‌هاى سیاسى و نظامى بود که اگر ملت‌ها یا دولت‌ها تحت تأثیر آن نظام ارزشى و فکری قرار نگیرند و تسلیم نشوند، با فشارهای سیاسى و نظامى مجبور به همراهی شوند. هردو عامل، امروزه در حال تغییر است؛ مهم‌ترین دلیل آن نیز تعارض‌های فکری و عملی نظام سلطه است.این پژوهش با تمرکز بر دیدگاه‌های مقام معظم رهبری در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که: «در گفتمان حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، نظام سلطه در روابط بین‌الملل، به‌لحاظ عملی، چه تعارضاتی با شعارهای ارائه‌شده در حوزه نظری دارد؟». یافته‌های پژوهش حاکی از تناقضات نظام سلطه در نظریه و عمل در کلام مقام معظم رهبری در موضوعاتی مانند حقوق بشر، تروریسم، سلاح‌های کشتار جمعی و دموکراسی است. این تناقضات، آسیب‌پذیری نظام سلطه را آشکار ساخته است و روند سقوط آن را تسهیل خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها


الف - فارسی
-    اسدی، ناصر و رضایی‌پناه، امیر، (۱۳۹۲)، «مبانی تقسیم‌بندی نظام بین‌الملل و هم‌گرایی و واگرایی‌های آن در گفتمان تعامل‌گرایی ضد نظام سلطه»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، بهار، سال سوم، شماره 1.
-    اسدی، ناصر، (۱۳۹۳)، «تحلیل گفتمانی سیاست خارجی آیت‌الله خامنه‌ای (گفتمان‌ تعامل‌گرایی ضد نظام سلطه)»، فصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، سال دوم، شماره پنجم، بهار و تابستان.
-    بی‌نا، (۱۳۸۳)، استراتژی امنیت ملی امریکا در قرن ۲۱، ترجمه جلال دهمشگی، بابک فرهنگی و ابوالقاسم راه‌چمنی، چاپ چهارم تهران: مؤسسه ابرار معاصر.
-    دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، (۱۳۸۶)، «گفتمان اصو‌ل‌گرایی عدالت محور در سیاست خارجی دولت احمدی‌نژاد»، دو فصلنامه دانش سیاسی، شماره 5.
-     عسگرخانی، ابومحمد، (۱۳۸۳)، رژیم‌های بین‌المللی، تهران: انتشارات ابرار معاصر.
-    قادری کنگاوری، روح‌الله و روحی، نبی‌الله، (۱۳۹۲)، «تأثیر بیداری اسلامی بر ماهیت و کارکرد نظام سلطه»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، پاییز، سال شانزدهم، شماره ۶۰.
-     قوام، عبدالعلی، (۱۳۹۰)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل، تهران: انتشارات سمت.
-    کالاهان، پاتریک، (۱۳۸۷)، منطق سیاست خارجی امریکا: نظریه‌های نقش جهانی در امریکا، ترجمه داود غرایاق زندی و دیگران، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-     لک‌زایی، نجف، (۱۳۸۹)، «انقلاب اسلامی و تکاپوهای سلطه‌گرایانه امریکا»، فصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هفتم، تابستان، شماره ۲۱.
-    متقی، ابراهیم و پیام، فرشته، (۱۳۹۲)، «اقتدارگرایی نظام سلطه و جنبش اجتماعی ‌ساختاری مقاومت»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، تابستان، دوره نخست (ویژه‌نامه عدم تعهد).
-    متقی، ابراهیم و همکاران، (۱۳۹۳)، «بررسی آسیب‌پذیری‌ها و نقاط ضعف راهبردی بازیگران نظام سلطه»، فصلنامه راهبرد دفاعی، بهار، سال ۱۲، شماره۴۵.
-    محمدی، منوچهر، (۱۳۸۸)، «برخورد تمدن‌ها یا برخورد با نظام سلطه (پارادایم جدید در روابط بین‌الملل)»، فصلنامه علمی‌پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال پنجم، بهار، شماره۱۶.
-    نامدار، مظفر و ضمیریان، محمدحسین، (۱۳۹۰)، «مقام معظم رهبری و نظریه ساختاری روابط بین‌الملل در سیاست‌گذاری خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، شماره هشتم، بهار، شماره۲۴.
-     هانینگتون، ساموئل، (۱۳۸۴)، چالش‌های هویت در امریکا، ترجمه محمودرضا گلشن‌پژوه و دیگران، تهران: انتشارات مؤسسه ابرار معاصر.
 
ب- انگلیسی
 
-     Cox, Robert, (1981), “Labour and Hegemony”, International Organizations, Summer, Vol. 31.
 
-     Gilpin, R, (1981), War and Change in World Politics, Cambridge: Cambridge University Press.
-     Ikenberry, John, (2011), “The Future of Power”, Foreign Affairs, March/ April.