نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، مرکزی، ایران.
چکیده
رشته علوم سیاسی با ماهیتی میانرشتهای، نقش مهمی در فهم پیچیدگیهای سیاسی، افزایش مشارکت سیاسی و پرورش شهروندی فعال ایفا میکند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر روش گفتوگوی سقراطی بر بهبود سه مهارت کلیدی - تفکر انتقادی، مهارت ارتباطی و حل مسئله- در دانشجویان علوم سیاسی طراحی شد. برای این منظور از طرح شبهآزمایشی با گروه کنترل استفاده گردید. روش سقراطی بهعنوان رویکردی مبتنی بر مشارکت فعال دانشجو، پرسشگری و گفتوگوی آزاد در قالب سمینار در درس «تاریخ اندیشه سیاسی در غرب» مقطع کارشناسی به کار رفت. برای سنجش اثربخشی، از پرسشنامههای استاندارد جرابک (ارتباطی)، هپنر (حل مسئله) و کالیفرنیا (تفکر انتقادی) در دو مرحله پیشآزمون و پسآزمون بهره گرفته شد. دادهها با استفاده از تحلیل کوواریانس و آزمون تعقیبی LSD تحلیل شد. نتایج نشان داد که گروههای تحت آموزش تعاملی نسبت به گروه کنترل در هر سه متغیر مورد بررسی بهبود معناداری داشتهاند. یافتهها بیانگر آن است که روش گفتگوی سقراطی با تکیه بر متون اندیشه سیاسی کلاسیک و مشارکت فعال دانشجویان، میتواند نقشی مؤثر در ارتقای مهارتهای بنیادین آموزشی در علوم سیاسی ایفا کند. این پژوهش، تلفیق موفق رویکرد فلسفی- تعاملمحور با سنجش کمّی در آموزش علوم انسانی دانشگاهی بهعنوان نوآوری اصلی خود معرفی میکند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Effects of the Socratic Dialogue and Brainstorming on Communication, Critical Thinking, and Problem-Solving Skills in Undergraduate Political Science Students
نویسندگان [English]
- Amene Mirkhoshkhou 1
- Rahim Moradi 2
1 Assistant Professor, Department of Political Science, Faculty of Administrative Sciences and Economics, Arak University, Arak, Iran
2 Assistant Professor. Department of Educational Technology, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Markazi, Iran.
چکیده [English]
Introduction
Political science, as an interdisciplinary academic field, draws on various branches of knowledge to understand practical dynamics and theoretical foundations of political phenomena. The discipline enables students to grasp the complexity of power relations, policymaking processes, and social movements, thereby fostering a deeper comprehension of multifaceted political systems and their impact on individuals and societies. In recent decades, the role of political science education has transcended its classical function of training professionals for political practice. It now contributes significantly to civic education by cultivating responsible, informed, and active citizens capable of shaping democratic societies.
Over the past few decades, political science education in Iran has faced deep-rooted challenges in terms of curriculum content, teaching methods, and its relevance to societal needs. The discipline in many countries—particularly in the West—has continuously been redefined in response to theoretical and practical developments in politics; however, in Iran, it has often reacted to global transformations slowly and passively. An overemphasis on classical theories, the lack of indigenization of key concepts, and the lack of active teaching methods are among the main barriers limiting the effectiveness of political science education. These concerns have led many scholars to stress the urgent need to revise educational approaches, both in terms of curriculum content and pedagogical methods.
Because learning theories provide the foundation for the development of instructional design models, two broad approaches can be identified in this context: the independent approach and the blended approach. In the independent approach, the instructional designer or teacher develops a program or plan in the form of a model based on a single learning theory. In contrast, in the blended approach, the designer seeks to draw on the full range of capacities offered by different learning theories and to incorporate them into a specific instructional model. The Socratic method is considered one of the effective interactive teaching methods grounded in a blended approach.
The present study aimed to examine the impact of the Socratic teaching method on three core competencies of undergraduate political science students—namely, communication skills, critical thinking, and problem-solving ability. The central research question is: To what extent does the Socratic dialogue method improve these three skill areas in comparison with traditional lecture-based instruction? The study tried to answer the question by applying the Socratic method to the course on History of Political Thought in the West, whose philosophical content was considered particularly well suited to the dialogic nature of the Socratic approach.
Literature Review
In recent years, the state of political science education in Iran has attracted increasing scholarly attention. Existing analyses have pointed to weaknesses in teaching methodology, a lack of applied content in the Iranian context, a considerable gap between academic instruction and real-world social issues, and the limited effectiveness of traditional teaching methods. At the global level, important developments have taken place in political science pedagogy, including the use of participatory, problem-based, project-based, and brainstorming-oriented approaches. These methods have produced positive results in improving conceptual understanding, fostering critical thinking, and increasing student engagement. This shift calls for pedagogical approaches that move beyond lecture-based content delivery and actively engage students in critical thinking, dialogue, and problem-solving. However, no systematic study in Iran has examined the impact of implementing innovative teaching methods in political science classrooms.
Materials and Methods
The current study employed a quasi-experimental design with pretest and posttest measures across an experimental group and a control group. The students in the experimental group were required to read 50 pages of authentic texts by prominent political thinkers before each session. The classroom seminars then centered on open-ended discussions initiated by one or two guiding questions posed by the instructor. As the dialogue unfolded, students began to engage in active reasoning, critical listening, and public speaking, subjecting their interpretations to feedback from both their peers and the instructor. Subsequently, standardized instruments were used to assess changes in the three skill areas, including the Jerabek Communication Skills Questionnaire (2004), the Heppner Problem-Solving Inventory (1988), and the California Critical Thinking Skills Test (1990). The data was analyzed using both descriptive statistics, including means and standard deviations, and inferential statistics, including paired-samples t-tests, analysis of covariance (ANCOVA), and LSD post-hoc tests.
Results and Discussion
The findings revealed statistically significant differences between the experimental group, which was taught through Socratic dialogue and brainstorming, and the control group, which received traditional lecture-based instruction, across all three variables (p < .01). The adjusted means indicated stronger performance in the experimental group in communication, critical thinking, and problem-solving skills. Notably, critical thinking showed the greatest improvement (p = 0.001), highlighting the strong alignment between philosophical dialogue and cognitive development.
These findings are consistent with previous research highlighting the effectiveness of interactive, student-centered teaching strategies in political science and related disciplines. By fostering a participatory and reflective learning environment, the Socratic method enhances students’ ability to think independently, express their ideas clearly, and engage constructively with differing viewpoints. Because it relies less on direct instruction, the method encourages students to explore complex concepts through inquiry and dialogue, thereby deepening their understanding and enhancing essential academic and civic skills.
Conclusion
Within the humanities, there are effective interactive teaching methods grounded in a blended approach. Among such approaches, the Socratic method, also known as the Socratic seminar, stands out for its ability to foster intellectual autonomy and dialogic reasoning. It emphasizes textual analysis, questioning, and collective reasoning, while involving minimal teacher intervention and encouraging students to take ownership of their own learning. In this way, it places students in an active cognitive process that promotes reflection, argumentation, and communication skills.
The current study demonstrated that the use of the Socratic method in political science education, particularly in theoretical courses, could significantly enhance student learning outcomes beyond the mere acquisition of content. It promotes the development of critical thinking, encourages active participation, and prepares students not only for academic success but also for responsible citizenship. As political science education increasingly seeks to foster democratic engagement and intellectual agency, the integration of dialogic pedagogies such as the Socratic seminar is not only beneficial but essential.
کلیدواژهها [English]
- Socratic Method
- Political Science
- Brainstorming
- Communication Skills
- Critical Thinking
- Problem-solving
- Political Thought
- اشرف نظری، علی، (1399)، «ارزیابی وضعیت کمی و کیفی آموزش علوم سیاسی در ایران: مطالعه موردی دانشجویان رشته علوم سیاسی دانشگاه تهران»، سیاست، سال 50، شماره 1.
- افقری، سمانه و هلن اولیایی نیا، (1395)، «تاثیر آموزشی سمینار سقراطی در پرورش تفکر انتقادی دانشجویان ادبیات»، نقد زبان و ادبیات خارجی، دوره 12، شماره 16.
- پورفرد، مسعود، محمدعلی باقری و طیبه مهری ادریانی، (1394)، «تحلیل دانش اندیشه سیاسی در ایران با تاکید بر منابع دانشگاهی»، دانش سیاسی، سال 11، شماره 2.
- ترک، نسرین؛ خادمی اشکذری، ملوک و اسماعیل زارعی زوارکی، (1395)، «تأثیر یادگیری تلفیقی بر میزان یادگیری و انگیزش تحصیلی دانشجویان»، فناوریهای آموزشی در یادگیری، دوره 2، شماره 6.
- چناری، مهین، (1386)، «روش سقراطی به منزله راهبردی برای تربیت شهروندی»، نوآوریهای آموزشی، شماره 27.
- حاجحسینی، منصوره، (1394)، «اثربخشی آموزش به شیوه بحث سقراطی بر گرایش به تفکر انتقادی»، پژوهشهای کاربردی روانشناختی، دوره 6، شماره 4.
- حاجحسینی، منصوره و طیبه ماهرو زاده، (1392)، «گفت و گو؛ از جدل فلسفی تا کنش تربیتی»، مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی، سال 1، شماره 1.
- حاجحسینی، منصوره، گلنار مهران، طیبه ماهروزاده و علی داور، (1391)، «تاثیر آموزش گفتگو محور بر تفکر انتقادی دانشجویان»، فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، سال چهارم، شماره 3.
- حاجیحسینی، امیرمحمد، (1389)، «تدریس روابط بینالملل در ایران: چالشها و چشماندازها»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال پنجم، شماره2.
- حاجییوسفی، امیرمحمد، (1385)، «آموزش درس اصول روابط بینالملل در دانشگاههای ایران: آسیبها و راهکارها»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال 2، شماره 1.
- حریری، نجلا و زهره باقرینژاد، (1390)، «بررسی تفکر انتقادی دانشجویان دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران»، مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره 21، شماره1.
- حیدری، محمدرضا؛ زارعی زوارکی، اسماعیل و مهدی واحدی، (1403)، «تأثیر یادگیری تلفیقی بر حضور شناختی و تدریس دانشآموزان دوره ابتدایی در درس علوم»، مجله فناوری آموزش، دوره 18، شماره 4.
- خرمی نژاد، مهرنوش، حسن عشایری، عطاء الله ابطحی، کامران محمدخانی و ندا سلیمانی، (1399)، «تاملی بر پرسشگری سقراطی و تفکر نقادانه در بازیهای دیجیتال»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره 16، شماره 61.
- دیبا واجاری، مریم، (1395)، «جایگاه پرسش و نقش آن در مشاوره فلسفی، زمینهای نو برای پژوهش در مسایل تربیتی»، پژوهشهای تربیتی، شماره 33.
- دین پرست، فائز و ساناز کرمی، (1397)، «ارزیابی وضعیت دانش سیاسی در ایران» پژوهشهای راهبردی سیاست، شماره 27.
- رمضانی، معصومه، خسرو باقری و یحیی قائدی، (1397)، «بررسی تطبیقی تفکر انتقادی در فلسفه اجتماعی هورکهایمر و برنامه فلسفه برای کودکان»، فلسفه تربیت، دوره 3، شماره 2.
- روشن، عبدالله، نادر نوشادی و علی تقوایی نیا، (1401)، «بررسی رابطه گرایش به تفکر انتقادی و نیاز به شناخت با مدارا با ابهام: نقش واسطهای سبکهای عقلانی- شهودی پردازش اطلاعات»، ایدههای نو در تعلیم و تربیت، دوره 2، شماره 4.
- زارعی زوارکی، اسماعیل، (1398)، طراحی و اعتباریابی مدل یادگیری تلفیقی با تاکید بر فنّاوریهای دیجیتال برای دانشآموزان با نیازهای آموزشی ویژه، روانشناسی افراد استثنایی، دوره 9، شماره 34.
- زارعی زوارکی، اسماعیل، (1391)، «طراحی آموزشی و محیطهای یادگیری با رویکرد تلفیقی: نقدی بر مدلهای پیشین و ارائه مدلی نوین در این زمینه»، روانشناسی تربیتی، دوره 8، شماره 24.
- سید امامی، کاووس، (1387)، «پارادوکسهای آموزش روششناسی علم سیاست در ایران؛ برخی راهکارهای عملگرایانه»، دانش سیاسی، سال چهارم، شماره 1.
- صادقی، سجاد، (1403)، «آسیبشناسی دانش اکتسابی حاصل از آموزش روابط بینالملل ایرانی»، پژوهشهای راهبردی سیاست، شماره 51.
- صفیزاده، محمود، (1403)، «واکاوی تجارب زیسته دانشجویان از روش پرسش محور در درس اندیشه اسلامی»، تدریس پژوهی، سال دوازدهم، شماره 2.
- طیبه ماهروزاده، (1391)، «آموزش فلسفه به کودکان و جایگاه تفکر انتقادی»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت، دوره دوم، شماره 27.
- فرمهینی فراهانی، فرناز و خدیجه فتحی جهانشاهی، (1402)، «بررسی روشهای آموزش فلسفه به نوجوانان (با تاکید بر سه رویکرد مختلف در این زمینه)»، پژوهشهای آموزش و یادگیری، دوره دوم، شماره 2.
- قربانزاده سوار، قربانعلی، (1392)، «دروس دوره کارشناسی علوم سیاسی واقعیتها، ضرورتها و انتظارها مطالعه موردی: دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شماره 27.
- کمالی، یحیی و محمد عبدالله پورچناری، (1394)، «بررسی ویژگیهای استاد خوب از دیدگاه دانشجویان علوم سیاسی دانشگاه شهید باهنر کرمان»، آموزش و ارزشیابی، دوره 8، شماره 30.
- گرزین نژاد، مرتضی، (1398)، «الگوی طراحی آموزشی مبتنی بر یادگیری زایشی درس ریاضی پایه ششم ابتدایی»، پژوهش در آموزش علوم تجربی، دوره 5، شماره 15.
- لعل علیزاده، محمد، (1388)، «معرفی و بررسی شکلی و محتوایی کتاب "بنیادهای علم سیاست"»، سیاست، سال 39، شماره 1.
- مختار، احمد، (1387)، «آسیب شناسی دروس حقوقی دوره کارشناسی علوم سیاسی؛ (کاربست رویکرد عملگرا در بازنگری محتوا، منابع، شیوههای آموزش)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال 3، شماره 3.
- معمر حور، جمال، مرضیه دهقانی، الهه حجازی و کیوان صالحی، (1399)، «طراحی برنامه درسی تفکر مستقل برای دانشآموزان دوره متوسطه»، پژوهش در برنامهریزی درسی، شماره 66.
- مقیمی، شروین، (1398)، «تأملی در رساله حقوق اساسی محمدعلی فروغی از منظر بحث درباره کاربردی کردن علم سیاست در ایران»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال 14، شماره 3.
- نظری، نرگس، علیرضا حیدری و سعید بختیارپور، (1391)، «تاثیر شیوه سوال پرسیدن سقراطی بر آموزش تفکر انتقادی»، مجله علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، سال 20، شماره 2.
- نوروزی، دارویش و عباس رضوی، (1390)، مبانی طراحی آموزشی، تهران: سمت.
- نوری، علی و دیگران، (1397)، «مطالعه تاثیر تدریس گفت و شنود سقراطی بر عملکرد توجه و پیشرفت تحصیلی دانشآموزان پایه ششم ابتدایی»، تازههای علوم شناختی، سال 21، شماره 2.
Refrences
- Berdahl, Loleen et al., (2020), “Teaching Critical Thinking in Political Science: A Case Study”, Journal of Political Science Education, Vol. 17, No. 3.
- Copeland, M, (2005), Socratic Circles: Fostering Critical and Creative Thinking, Portland, ME: Stenhouse Publishers.
- Estiar, Norhazwah et al., (2021), “Competency Level of Communication, Creative Thinking and Problem Solving among Tertiary Students”, International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, Vol. 10, No. 3.
- Facione NC & Facione PA, (1997), Critical Thinking Assessment in Nursing Education Programs: An Aggregate Data Analysis, CA: The California Academic Press.
- Facione, Noreen, (2013), CCTST; Test Manual, “The Gold Standard” Test of Critical Thinking, CA: California Academic Press.
- Graham, C. R, (2013), Emerging Practice and Research in Blended Learning, In Handbook of Distance Education (pp. 333-350), NY: Routledge.
- Guilford, Joy Paul, (1967), The Nature of Human Intelligence, New York: McGraw-Hill.
- Johnson, B, (2003), The Student-centered Classroom Handbook: A Guide to Implementation, NY: Routledge.
- Kim, Mi-Ran & su-Jeong Han, (2016), “Critical Thinking and Communication Skills in Nursing Students”, Conference: Healthcare and Nursing 2016, DOI:10. 14257/ astl. 2016. 128.07. https:// www. researchgate.net/publication/303995442.
- Marlow, Henry T & Isabella Y. Ford, (2024), “Critical Thinking Instruction in UK University Political Science Courses: Its Application and Impact on Students’ Political Analysis Skills”, Research and Advances in Education, Vol. 3, No. 5.
- Moss, C & Van Duzer, C, (1998), Project-Based Learning for Adult English Language Learners, Washington, DC: National Clearinghouse for ESL Literacy Education.
- Olsen, Jonathan & Anne Statham, (2005), “Critical Thinking in Political Science: Evidence from the Introductory Comparative Politics Course”, Journal of Political Science Education, Vol. 1, No. 3.
- Osborn, Alex F, (1953), Applied Imagination: Principles and Procedures of Creative Problem-Solving, New York: Charles Scribner’s Sons.
- Paul, R., & Elder, L, (2007), “The Art of Socratic Questing, Part II”, Journal of Developmental Education, Vol. 31, No. 2.
- Paul, R & Elder, L, (2008), “Critical Thinking: The Art of Socratic Questioning”, Part III, Journal of Developmental Education, 31, Issue 3.
- Paulus, P. B & Nijstad, B. A, (Eds.), (2019), The Oxford Handbook of Group Creativity and Innovation, Oxford University Press.
- Pritchard, A, (2009), Ways of Learning: Learning Theories and Learning Styles in the Classroom, (2nd ed.), London: David Fulton Publishers.
- The American Philosophical Association (1990) Delphi Report (1990), Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction, First Published as ERIC Doc. NO.: ED 315 423.
- Tredway, L, (1995), Socratic Seminars: Engaging Students in Intellectual Discourse, Educational Leadership, Vol. 53, No. 1.
- Waruwu, Marinu et al., (2023). “Online-based Activities to Improve Students’ Critical Thinking, Problem Solving, and Communication”, International Journal of Evaluation and Research in Education, (IJERE) Vol. 12, No. 3.
- Yusuf, Florence Adeoti & EA Adeoye, (2012), “Developing Critical Thinking and Communication Skills in Student: Implications for Practic in Education”, African Research Review, Vol. 6, No. 1.
)