نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی , دانشگاه شاهد , تهران , ایران

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه شاهد , تهران , ایران

چکیده

با تاسیس نظام حکمرانی جمهوری اسلامی، نهادها و سازمان هایی به‌وجود آمد که چشم انداز آنها توسعه و حکمرانی خوب برای کشور بود. اما امروزه با گذشت بیش از چهار دهه اکثر تحلیلگران باور دارند که نظام حکمرانی با آسیب‌های گوناگونی در حوزه‌های مختلف مواجهه است و لازمه گذار از این وضعیت، اصلاح ساختاری- نهادی و توجه به ضرورت-های نهادسازی کیفی و حکمرانی خوب می‌باشد. حال پرسش این است که ضرورت‌های گذار نهادی و حکمرانی خوب در جمهوری اسلامی کدامند؟ بنابراین این پژوهش با استفاده از چهارچوب مفهومی نهادگرایان جدید داگلاس نورث و روش تحلیل اسنادی و ابزار منابع کتابخانه‌ای تبیین می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد ضعف در کیفیت و عملکرد نهادها حکایت از نظام حکمرانی دسترسی محدود  در جمهوری اسلامی دارد.  لازمه گذار نهادی تغییر، اصلاح، تاسیس و بازنگری ساختارهای حکمرانی برای بهبود نظام نهادی در چارچوب گذار موفق و دست‌یافتنی و سازگار با منطق نظام  جمهوری اسلامی است. «گذار در چارچوب» نیازمند نرمال شدن نهادها و نوآوری نهادی، همگام‌سازی نهادهای  غیررسمی با نهادهای رسمی، اقناع‌سازی حاکمیت و همراهی ائتلاف حاکم به‌ویژه نهادهای موازی غیرپاسخگو در چارچوب قانون است. در گذار دست‌یافتنی نهادمندی احزاب، اصلاح نظام انتخابات و مبارزه با رانت و فساد ضروری است تا حکمرانی خوب حاصل شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Achieving Open Society and Good Governance in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • mohsen Azizinia 1
  • Ali morshedizad 2
  • parviz amini 3

1 students of doctoral studies of islamic revolution , shahed university , tehran , iran

2 assistant professor of political science department of shahed university , tehran , iran

3 assistant professor of political science department of shahed university , tehran , iran

چکیده [English]

Introduction
After the victory of the Revolution and the establishment of the Islamic Republic, institutions and organizations were created within the system of governance, some of which were intended to promote development and good governance. However, over the past four decades, most analysts and intellectuals have come to believe that the system of governance has suffered serious damage in the political, social, economic, and cultural spheres. To move beyond this situation, structural and institutional reform is necessary, along with attention to the institutionalization of quality governance and good governance. In this respect, the present study sough to answer the following question: What are the requirements of institutional transition and good governance in the Islamic Republic of Iran?
Literature Review
In an article “The Political Economy of Rent-Seeking and Privatization in Iran After the Islamic Revolution,” Moradi et al. (2022) argue that due to the diversion of privatization from its original purpose and the transfer of state property to quasi-state sectors, what is described as private enterprise is, in practice, removed from genuine private ownership and placed under the control of powerful quasi-state actors. In his book A Critical Pathological Examination of the Electoral System, Moshfegh (2017) examined the election laws and the electoral system of the Islamic Republic, arguing for reforms in the existing legal and structural framework of the electoral system. In “The Relation Between Elite Political Culture and Good Governance: Implications for Iran,” Graeeli Korpi et al. (2023) contend that a democratic political culture among elites contributes to the development of democracy and good governance, whereas an authoritarian political culture acts as an obstacle to democracy.
Moreover, Rostami et al. (2020), in “An Analysis of the Concept of Revolutionary Institutions in the Legal System of the Islamic Republic of Iran,” argue that revolutionary institutions possess a non-governmental character and were not originally conceived as formal components of the state structure. However, due to their parallel functions alongside official institutions, they have contributed in practice to structural expansion and institutional redundancy within the country’s governance system. In their study titled “A Comparative Study of the Role of Specialized Civil Society in Combating Corruption in Iran and South Korea,” Barati et al. (2020) identified anti-corruption efforts as a key dimension of good governance. They argue that in South Korea, specialized civil society organizations have played a significant and effective role in combating corruption, whereas in Iran such institutions have not yet been fully institutionalized and need formal recognition within the power structure. Concerning the perspective of new institutionalism, what distinguishes the present research is its focus on identifying the core institutions of the Islamic Republic of Iran and examining the necessity of overcoming the challenges and deficiencies in the governance system. It tried to analyze institutional reform and transition toward an open society and good governance within the logic of the Islamic Republic of Iran itself.
Materials and Methods
The present study relied on the new institutionalism, with a particular focus on the ideas of Douglas North. The methods of library research and documentary analysis were used to collect and analyze the date.
Results and Discussion
Transition should take place within a framework that emphasizes the normalization of institutions, institutional innovation, the alignment of informal institutions with formal ones, the persuasion of the ruling authority, and the cooperation of the ruling coalition—especially non-accountable parallel entities—within the framework of law. In this process, the institutionalization of political parties, reform of the electoral system, and the fight against rent-seeking and corruption are essential for creating effective civil and governmental institutions capable of delivering good governance. Therefore, the system of governance, with its institutional constraints and limited access to development, requires amendment through institutional reform within a transitional framework.
 
Conclusion
According to the findings, weaknesses in the quality and performance of institutions reflect a limited access in the Islamic Republic. Therefore, any necessary change, reform, creation, or revision of governance structures aimed at improving and strengthening the institutional system should take place within the framework of a successful transition and in a manner compatible with the logic of the Islamic Republic’s limited-access system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Institutionalization
  • Good Governance
  • The Islamic Republic of Iran
  • limited-access System
  • Transition
  • Institutional Normalization
اشراقی، علیرضا و ایزدی، رویا، (۱۴۰3)، نظامیان و اقتصاد: بحث هایی پیرامون انگیزه‌ها و پیامدهای حضور نیروهای نظامی و امنیتی در اقتصاد کشور، مجموعه دانشکده جلد ششم، چاپ دوم، نشر: آسو.
- اعمایی، حسن و رضایی، مصطفی، (1398)، «امتناع حکمرانی حزبی؛ آسیب­شناسی رابطه نظام حزبی و نظام انتخاباتی در جمهوری اسلامی ایران»، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، دوره 11، شماره1، (پیاپی 59 ).
- افراخته، حسن، (1398)، «نقش سازه­های ذهنی در تحقق برنامه­های توسعه ایران»، مطالعات میان رشته­ای در علوم انسانی، دوره 11، شماره3 (پیاپی 43).
 - افضلی، رسول، (­1395­)، دولت مدرن در ایران، مجموعه مقالات، چاپ دوم، نشر: دانشگاه مفید.
- امامی، قاسم و همکاران، (۱۴۰۲)، «تحلیل آسیب­شناسانه اقتصاد سیاسی دولت­های نهم و دهم مبتنی بر نظم اجتماعی د­اگلاس نورث»، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره ۴، شماره2 (پیاپی­۱۴).
- ایلشاهی، احسان و همکاران، (۱۴۰۱)، «بررسی ساخت سیاسی و دولت با توسعه اقتصادی؛ ایران، ژاپن و کره جنوبی ۱۸۶۰-۲۰۱۰»، پژوهش­های راهبردی سیاست، دوره 11، شماره ۴۳.
- براتی، امیرنظام و همکاران، (۱۳۹۹)، «بررسی تطبیقی نقش جامعه مدنی تخصصی در مبارزه با فساد در کشورهای ایران و کره جنوبی»، فصلنامه حقوق اداری، دوره 7، شماره ۲۳.
- جلایی­پور، حمید، (۱۴۰۰)، جامعه­شناسی سیاسی ایران؛ تلاش­های چهل ساله ملت و دولت ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۷، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- رستمی، ولی و همکاران، (۱۳۹۹)، «تحلیلی بر مفهوم نهادهای انقلابی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره ۲۱، شماره2 (پیاپی ۵۲).
- رمضانی، قاسم، (۱۳۹۶)، «بررسی نگرش مردم نسبت به احزاب سیاسی در ایران»، مطالعات علوم سیاسی، حقوق وفقه، دوره ۳، شماره ۴.
- زاهدی، نساء و سرپرست سادات، سید ابراهیم، (1397)، «اقتصاد سیاسی ایران از منظر نو نهاد­گرایی»، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره ­6، شماره 11.
- سردار­نیا، خلیل­الله و همکاران، (۱۴۰۱)، «شکاف سیاسی- فکری و بحران اعتماد سیاسی و نهادی در ایران از دهه ۱۳۷۰ تا ۱۴۰0»، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره ۳، شماره1 (پیاپی ۹).
- طیب­نیا، علی و نیکو­نسبتی، علی، (۱۳۹۲)، «نهادها و رشد اقتصادی »، فصلنامه علمی_ پژوهشی برنامه‌ریزی و بودجه، دوره ۱۸، شماره ۱.
- عابدی اردکانی، محمد، (۱۳۹۳)، «توسعه‌نیافتگی سیاسی از منظر فرهنگ سیاسی نخبگان در ایران (۱۳۸۴-۱۳۶۸)»، پژوهشنامه علوم سیاسی، دوره ۹،­ شماره ۴.
- عباسی سرمدی، مهدی و راهبر، مهرنوش، (1388)، «توسعه سیاسی در ایران پس از خرداد 1376»، سیاست، دوره 39، شماره 2.
- عبدالهی، محمد و راد، فیروز، (1388)، «بررسی روند تحول و موانع ساختاری توسعه سیاسی در ایران (1304- 1382)»، جامعه‌شناسی ایران، دوره­10،­ شماره 1.
- علی­قنبری، فرج­الله، (1397)، «نظریات و الگوهای توسعه و کاربری آنها در ایران اسلامی»، سیاست کاربردی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوره 1، شماره 35.
- قاسمی، محمد و همکاران، (۱۳۹۶)، اقتصاد ایران در سال ۱۳۹۶، چاپ اول تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- قشقایی نژاد، مرجان، ( 1395)، اصول حکمرانی خوب در پرتو آراء دیوان عدالت اداری ایران، چاپ اول، تهران: نشر جنگل.
- کریمی، محمد و امتی، محمدباقر، (1397)، نهادهای حاکمیتی شفافیت و مبارزه با فساد در ایران، گزارش کارشناسی از ساختار و عملکرد اجزای مختلف حاکمیت و سه قوه، به سفارش معاونت رفاه اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مرکز توانمندسازی حاکمیت و جامعه.
- گرائیلی کرپی، هانیه و همکاران، (۱۴۰۲)، «مناسبت فرهنگ سیاسی حوزه نخبگی و حکمرانی خوب؛ دلالت هایی برای ایران»، سیاست نظری، دوره 18، شماره 33 ­.
- گلشن‌پژوه، محمودرضا، (۱۳۸۸)، بررسی تطبیقی نظام‌های انتخاباتی، چاپ اول، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابزار معاصر تهران.
- عباسی لاهیجی، بیژن و همکاران، (۱۴۰۲)، «تأملی بر شاخصه­های تضمین شفافیت مربوط به نامزدها، مجری و ناظر انتخابات مجلس شورای اسلامی با تاکید بر سیاسیت­های کلی انتخابات»، پژوهش­نامه حقوق اسلامی، دوره ۲۴، شماره1 (پیاپی ۵۹).
- مرادی، حدیث و همکاران، (۱۴۰۱)، «اقتصاد سیاسی رانت و خصوصی­سازی در ایران پس از انقلاب»، مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل، دوره ۵، شماره 1.
- مشفق، محمدعلی، (۱۳۹۶)، کندوکاوی آسیب­شناسانه در نظام انتخابات، چاپ اول، تهران: کویر.
- مصلی نژاد، عباس، (1399)، «سیاست­گذاری اقتصادی نهادگرا در ایران؛ رهیافت­ها­، فرایندها، چالش­ها»، فصلنامه سیاستگذاری عمومی، دوره 6، شماره 2.
- مرادی، منیر و همکاران، (1400)، «تاثیر نهادهای رسمی و غیر رسمی بر توسعه کارآفرینی در کشورهای منطقه منا»، پژوهشهای اقتصادی، دوره 21، شماره 3.
- مومنی، فرشاد و رمضان­زاده ولیس، گلروز، (1393)، «نوآوری نهادی کاهنده هزینه مبادله و توسعه اقتصادی؛ نگاهی به تجربه ایران »، پژوهشنامه اقتصادی، دوره 14، شماره54.
- مؤمنی، فرشاد، (۱۳۹۵)، اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز، چاپ سوم، تهران: نقش و نگار.
- میدری، احمد، (1385)، «مقدمه‌ای بر نظریه حکمرانی خوب»، رفاه اجتماعی، دوره 6، ­شماره 22.
- نورث، داگلاس، (1379)، ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی، غلامرضا آزاد ارمکی، تهران: نی.
- نورث، داگلاس، (1396)، سیاست، اقتصاد و مسائل توسعه در سایه خشونت، محسن میردامادی و محمد حسین نعیمی پور، چاپ سوم، تهران: روزنه.
- نورث، داگلاس و همکاران، (1399)، خشونت و نظم­های اجتماعی، ترجمه جعفر خیر­خواهان و رضا مجیدزاده، چاپ سوم، تهران: روزنه.
- نورث، داگلاس، (1377)، نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه محمدرضا معینی، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
- نورث، داگلاس، (۱۳۹۸)، فهم فرایند تحول اقتصادی، ترجمه میرسعید مهاجرانی و زهرا فرضی، چاپ سوم، تهران: نهادگرا.
- یاری، محمدجواد و همکاران، (1399)، «ضرورت­ها، الزامات و اصلاحات لازم برای افزایش کارآمدی نظام جمهوری اسلامی»، پژوهش­های انقلاب اسلامی، انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران، دوره9 ، شماره 32.