نسبت عمل‌گرایی و ایدئولوژی در سیاست خارجی ایران؛ رویکردی راهبردی یا تاکتیکی؟

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی

2 عضو هیات علمی دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه

چکیده

این پژوهش درصدد پاسخ به این سؤال است که سهم ایدئولوژی و عمل‌گرایی در کنش سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تا چه میزان است و کدام یک از این دو، اصالت بیشتری در عمل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارند؟
نتیجه این تحقیق حاکی از آن است که هر چند در اکثر کشورها، هنجارها و ارزش‌های ایدئولوژیک به درجاتی در عمل سیاست خارجی تأثیرگذار هستند، ولی این ارزش‌ها سهم قابل توجهی در سیاستگذاری و اجرای سیاست خارجی ایران داشته و در حکم اصول راهبردی آن محسوب می‌شوند. در واقع، علی‌رغم دیدگاه غالب که سیاست خارجی ایران را سیاستی عمل‌گرایانه می‌داند، فرضیه اصلی این تحقیق بر این گزاره استوار است که ماهیت اصلی سیاست خارجی ایران همچنان ایدئولوژیک بوده و رویکرد عمل‌گرایانه در سیاست خارجی ناشی از وجود منافع متعارض در نظام بین‌الملل و نیز محدودیت‌های ناشی از منابع قدرت ملی بر اساس نگاه تاکتیکی و نه راهبردی قابل توجیه است. این تحقیق با کاربست نظریه رئالیسم نئوکلاسیک به عنوان چارچوب نظری، به بررسی نسبت ایدئولوژی و عمل‌گرایی در رفتار سیاست خارجی ایران در چارچوب یک الگوی تعاملی سه‌جانبه مشتمل بر عوامل سطح داخل همچون منافع ملی و هنجارها و نیز ماهیت و ساختار نظام بین‌الملل می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Ratio of Pragmatism to Ideology in Iran's Foreign Policy; Strategic or Tactical Approach?

نویسندگان [English]

  • mohammad mahmoodikia 1
  • mohammad reza dehshiri 2
1 assistant professor at research institute for imam khomeini and islamic revolution
2 faculty member in school of international relations
چکیده [English]

This research attempts to answer this questions that what is the ratio between ideology and pragmatism in the Iran's Foreign Policy? And, which of this is more authentic in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran?
The result showed that although in many countries values and ideologies are influential in some way in the practice of foreign policy, these values and ideologies ​​have a significant contribution to the policy and implementation of the foreign policy of Iran. In fact, despite the prevailing view that Iran's foreign policy is a pragmatic policy, the main hypothesis of this study is that the essence of Iran's foreign policy is ideological and the pragmatic approach to foreign policy -is based on the existence of conflicting interests in the international system and the constraints in national power sources- can be comprehend based on a tactical approach rather than strategic approach.
This research with using a descriptive analytical method and library resources seek to examine the ratio of ideology and pragmatism in Iran's foreign policy behavior in the framework of a triple interactive model including national interests, ideological preferences, and the nature and structure of the international system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • foreign policy
  • Ideology
  • Strategy
  • Tactic
  • neoclassical realism
الف- فارسی و عربی
-     ابراهیمی، شهروز، (1388)، «بررسی واسازانه نقش ایدئولوژی در سیاست خارجی ایران و پیوند آن با واقع‌گرایی و آرمان‌گرایی»، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال اول، شماره 4.
-     افتخاری، اصغر و راجی، محمدهادی، (1396)، «بازاریابی سیاسی صدور انقلاب اسلامی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال هفتم، شماره 22.
-     بهزادی، حمید، (1350)، «ایدئولوژی و تأثیر آن بر تصمیم‌گیری و سیاست خارجی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 8.
-     بیلیس، جان و اسمیت، استیو، (1388)، جهانی‌شدن سیاست: روابط بین‌الملل در عصر نوین (زمینه تاریخی، نظریه‌ها، ساختارها و فرایندها)، ترجمه ابوالقاسم راه‌چمنی و دیگران، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
-     «تاریخچه و فلسفه تشکیل اتحادیه مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی». قابل دسترس در: icana.ir.
-     جلیلوند، سعید و مرادی، مریم، (1392)، «نهاد دفاعی و امنیتی اتحادیه اروپا از طرح تا عمل (2013-1945)»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره دوم، شماره 2.
-     حبیب‌زاده، توکل، (1383)، «جمهوری اسلامی ایران و حق شرط بر معاهدات بین‌المللی حقوق بشر»، فصلنامه دین و ارتباطات، شماره 24.
-     حسن‌پور، جمیل و ذاکریان، هدی، (1388)، «تأثیر ایدئولوژی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با جمهوری خلق چین»، فصلنامه مطالعات سیاسی، شماره 6.
-     حسینی متین، سیدمهدی، (1390)، «ساختار نظام بین‌الملل تک قطبی و تأثیر آن بر سیاست خارجی»، فصلنامه سیاست، دوره 41، شماره 2.
-     خطیب بغدادی، احمد بن علی، (1417)،فهارس تاریخ بغداد، دراسة و تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة.
-     خمینی، روح‌الله، (1389)، صحیفه امام (مجموعه 22 جلدی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-     زیباکلام، صادق، عرب عامری، جواد (1393)، «منابع غیرمتعارف انرژی و جایگاه خلیج فارس در سیاست امنیت انرژی ایالات متحده»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هشتم، شماره 1.
-     صدوق، محمد بن حسین، (1390 ق)، من لا یحضره الفقیه، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
-     فاضل لنکرانی، محمد، (1383)،القواعد الفقهیة، قم: مرکز فقه الائمه الاطهار (ع).
-     فرجی، محمدرضا، (1392)، «فرایند تحول و تکامل ساختار بین‌الملل»، فصلنامه پارسه، سال 13، شماره 20.
-     قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. قابل دسترس در سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی به نشانی http://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution.
-     قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، قابل دسترس در: parsquran.com.
-     لاریجانی، محمدجواد، (1369)، مقولاتی در استراتژی ملی، تهران: مرکز ترجمه و نشر کتاب.
-     مطهری، مرتضی، (1386)، انسان و ایمان، تهران: صدرا.
-     نواختی، امین و انوریان، حامد، (1390)، «چالش‌های همگرایی در میان کشورهای اسلامی(مطالعه موردی سازمان کنفرانس اسلامی)»، نشریه دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، سال 14، شماره‌های 35-34.
-     نیاکویی، سیدامیر، صفری، عسگر، (1396)، «راهبرد هسته‌ای متفاوت ایران؛ تبیین از دریچه واقع‌گرایی نئوکلاسیک»، فصلنامه سیاست جهانی، شماره 2.
-     «نگاه رهبری به برجام تاکتیکی بود». قابل دسترس در: www.mosalas.ir.
 ب- انگلیسی
-       Javaid, U. and et al, (2016), “Role of Ideology in Foreign Policy: A Case Study of Iran”, Political Relations, Vol. 23, Issue 37.
 -       Khalili, E, (2016), “The Foreign Policy of Islamic Republic of Iran: Ideology and Pragmatism in Iran”, International Academic Journal of Social Sciences, Vol. 3, No. 5.
 -       Levi, W, (1970), “Ideology, Interests, and Foreign Policy”, International Studies Quarterly, Vol. 14, No. 1.
 -       Morgenthau, H, (1951), In Defense of the National Interest: a Critical Examination of American Foreign Policy, New York: Knopf.
 -       Morgenthau, H, (1954), Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace, New York: Knopf.
 -       Nincic, M. and Ramos, J, (2010), “Ideological Structure and Foreign Policy Preferences”, Journal of Political Ideologies, Vol. 15, Issue 2.
 -       Ramazani, R. K, (2004), “Ideology and Pragmatism in Iran's Foreign Policy”, Middle East Journal, Vol. 58, No. 4.
 -       Rose, G, (1998), “Review: Neoclassical Realism and Theories of Foreign Policy” World Politics, Vol. 51, No. 1.
 -       Kristol, I., (1985), “Foreign Policy in an age of Ideology”, The National Interest, No. 1.
 -       Rasmussen, K, (2009), “The Foreign Policy of Iran: Ideology and Pragmatism in the Islamic Republic”, Published by: Danish Institute for International Studies, viewed at: www.diis.dk.